Welk effect heeft een sauna op ons lichaam?
In de sauna reageert je lichaam op een sterke warmteprikkel. De huid wordt beter doorbloed, je hartslag stijgt en je begint te zweten. Bij het afkoelen verandert de reactie van de bloedsomloop opnieuw. Voor gezonde volwassenen zijn deze tijdelijke aanpassingen meestal goed te verdragen - maar ze zijn geen ontgifting en vervangen geen beweging of medische behandeling.
Kort samengevat
Saunawarmte zet vooral de bloedvaten in de huid uit. Het hart pompt meer bloed rond, de hartslag wordt sneller en zweet helpt bij de warmteafgifte. Na een saunagang kan de bloeddruk tijdelijk dalen. Koud water zorgt daarentegen voor een extra koudeprikkel. Hoe sterk je reageert, hangt onder meer af van temperatuur, luchtvochtigheid, duur, afkoeling, vochtbalans en je individuele belastbaarheid.
De saunacyclus in vier fasen
In de warme cabine stijgt de huidtemperatuur snel, en later ook de kerntemperatuur van het lichaam. Om warmte vrij te geven zetten de bloedvaten in de huid uit. Dit zorgt er vaak voor dat de huid warm en rood wordt. Tegelijkertijd moet het hart meer bloed verplaatsen; de hartslag neemt gewoonlijk toe.
Zweet maakt deel uit van de lichaamstemperatuurregulatie. Het bestaat voornamelijk uit water en bevat onder meer natrium en chloride. Wanneer zweet op de huid verdampt, wordt de warmte afgevoerd. Tijdens een infuus neemt de luchtvochtigheid kortstondig toe. Dit betekent dat zweet langzamer verdampt en dezelfde luchttemperatuur aanzienlijk warmer aanvoelt.
Buiten de cabine neemt de warmtebelasting af. Koele lucht of water vernauwen de bloedvaten van de huid weer; Dit kan de bloeddruk en het hartwerk veranderen. Een koud dompelbad geeft een veel sterkere prikkel dan een lauwe of steeds koelere douche. Extreme kou is geen noodzakelijk onderdeel van saunagebruik.
Tijdens de rustfase normaliseren de lichaamstemperatuur, de hartslag en de bloedsomloop geleidelijk. Tegelijkertijd gaat het vochtverlies door. Drink voldoende voor en na de sauna en ook tussendoor als je dorst hebt of veel zweet. Er is geen gezondheidsreden om bewust vocht achter te houden tot het einde van de gehele behandeling.
Wat doen hart en bloedsomloop tijdens het saunabezoek?
De verwijde huidvaten verminderen de vasculaire weerstand. Tegelijkertijd gaat de hartslag omhoog, zodat het lichaam voldoende bloedtoevoer blijft ontvangen en warmte kan afgeven. De reactie doet bij individuele metingen denken aan fysieke belasting, maar is geen vervanging voor duurtraining.
De bloeddruk reageert niet bij iedereen op dezelfde manier. In een experimentele studie onder 102 mensen met minstens één cardiovasculaire risicofactor daalde de gemiddelde bloeddruk na een saunasessie van 30 minuten. Dit betekent echter niet dat er sprake is van een algemene bloeddruktherapie: temperatuur, duur, eerdere ziekten en medicatie kunnen de individuele reactie veranderen.
Wat gebeurt er met huid en zweet?
Verhoogde bloedtoevoer naar de huid en zweten zijn normale hittereacties. Na een sauna kunnen warmte, vocht en het daaropvolgende wassen aangenaam aanvoelen. Dit betekent echter niet dat het de poriën diep kan reinigen of acne, neurodermitis of psoriasis kan behandelen. Als het om huidziekten gaat, kan hitte de symptomen verlichten of verergeren, afhankelijk van de persoon.
Naast water en elektrolyten kan zweet kleine hoeveelheden andere stoffen bevatten. De hoofdtaak is nog steeds afkoelen. De samenstelling van zweet is niet geschikt als algemeen bewijs dat het lichaam in de sauna wordt gereinigd van “slakken” of verontreinigende stoffen.
Wat doet sauna met spieren en luchtwegen?
Warmte kan bij gespannen spieren subjectief weldadig aanvoelen en ontspanning bevorderen. Dat is echter niet hetzelfde als een behandeling van pijn of blessures. Ook kortdurende veranderingen in de ademhalingsfunctie zijn geen bewijs voor een blijvende ‘training’ van de longen.
Bij acute luchtwegklachten, koorts of een duidelijk ziektegevoel kun je beter pauzeren. De concrete beslishulp vind je in de Artsauna-gids ‘Infraroodcabine of sauna bij verkoudheid’.
Wat is er bekend over regelmatig saunagebruik?
Observatiestudies brengen vaker saunagebruik in verband met een lager risico op bepaalde cardiovasculaire gebeurtenissen. Dergelijke verbindingen bewijzen niet dat de sauna alleen het verschil veroorzaakt. Mensen die regelmatig naar de sauna gaan, kunnen ook qua beweging, levensstijl of gezondheidstoestand verschillen van andere groepen.
Een sauna kan onderdeel zijn van een persoonlijke wellnessroutine. Er mag echter geen reclame voor worden gemaakt als bescherming tegen een hartaanval, plotselinge hartdood of andere ziekten.
Veelgestelde vragen
De polsslag neemt toe en de bloedtoevoer naar de huid neemt toe. Deze acute reactie is in sommige opzichten vergelijkbaar met lichte tot matige stress, maar vervangt geen fysieke training en is geen therapie voor hart- en vaatziekten.
Direct na het saunabezoek kan de kalkaanslag minder zijn. Dit is vooral verloren vocht en wordt aangevuld door te drinken. Er zijn geen aanwijzingen voor enig relevant vetverlies.
Nee. Je kunt eerst afkoelen in de lucht en daarna met aangenaam koel water. Zeer koud water stimuleert de bloedsomloop beter en is niet voor iedereen geschikt.
Warmte verhoogt de bloedcirculatie in de huid en zweet bevochtigt het huidoppervlak. Of dit comfortabel is, hangt af van de conditie van de huid. Sauna vervangt geen dermatologische behandeling.
Bij hart- en vaatziekten, terugkerend flauwvallen, instabiele chronische aandoeningen of medicijnen die de bloeddruk en de temperatuurregulatie beïnvloeden, is het verstandig vooraf medisch advies in te winnen. Meer contra-indicaties vind je in de aparte veiligheidsgids.
Bronnen en verdere informatie:
Laukkanen, T., Kunutsor, S.K., Zaccardi, F. et al. (2018): Acute effecten van saunabaden op de cardiovasculaire functie. Journal of Human Hypertensie, 32, 129-138.
Hannuksela, M. L. & Ellahham, S. (2001): Voordelen en risico's van saunabaden. Het American Journal of Medicine, 110(2), 118-126.
Kauppinen, K. (1989): Sauna, douche en onderdompeling in ijswater. Fysiologische reacties op korte blootstelling aan hitte, kou en kou. Deel I: Lichaamsvloeistofbalans. Arctisch Medisch Onderzoek, 48(2), 55-63.
Kauppinen, K. (1989): Sauna, douche en onderdompeling in ijswater. Fysiologische reacties op korte blootstelling aan hitte, kou en kou. Deel II: Circulatie. Arctisch Medisch Onderzoek, 48(2), 64-74.
Baker, L. B. (2019): Fysiologie van de zweetklierfunctie: de rol van zweten en de samenstelling van zweet in de menselijke gezondheid. Temperatuur, 6(3), 211–259.
Hussain, J. & Cohen, M. (2018): Klinische effecten van regelmatig droog saunabaden: een systematische review. Op bewijs gebaseerde complementaire en alternatieve geneeskunde, 2018, artikel 1857413.
Laukkanen, J. A., Laukkanen, T. & Kunutsor, S. K. (2018): Cardiovasculaire en andere gezondheidsvoordelen van saunabaden: een overzicht van het bewijsmateriaal. Mayo Clinic-procedure, 93(8), 1111-1121.
Dit artikel is redactioneel tot stand gekomen op basis van de genoemde bronnen. Het vervangt geen individueel medisch advies. Bij bestaande aandoeningen, sterke of toenemende klachten en bij twijfel kun je het beste medisch advies inwinnen.